باب سوم عشبه مغربيه نام دارد و واجد اهميت بسيار زياد است زيرا او يكى از نوادر نويسندگانى است كه بين بيخ چينى شرقى و غربى تميز گذارده است . پايان‌نامهء رساله هم درباره زرنباد و پادزهر مهره است . زرنباد ريشه گياهى به نام كژور ( عروق الكافور ) است و چنين تصور مىشد كه خواصى مشابه بيخ چينى دارد . از آنجا كه اين رساله به نام شاه سليمان صفوى شده است ، پس تاريخ تاليف آن بايد بين 1077 تا 1106 باشد . رسالهء دوم او تحفهء سليمانى « 38 » نام دارد و متشابها به نام شاه سليمان شده است . در اين كتاب فقط زرنباد ، پادزهر مهره و موميائى مورد بحث قرار گرفته است و نويسنده در مقدمهء آن اظهار مىدارد كه تاليف اين كتاب به دستور مستقيم شخص شاه صورت گرفته و او مجبور شده است براى تكميل آن سفرى به قندهار بنمايد . براى تكميل مطلب بايد يادآورى كنم كه حكيم محمد هاشم داراى تاليف سومى هم مىباشد كه مفتاح الخزائن و مصباح الدقايق نام دارد . از اين كتاب يك نسخه خطى در پاريس و يكى هم در تهران وجود دارد ولى من هيچ‌كدام را نديده‌ام و نمىدانم كه راجع به چه موضوعى است . حكيم محمد باقر تكميل‌كننده تركيب ترياق فاروق نيز رساله‌اى دربارهء بيخ چينى دارد . مطلب سوم هم از آن حكيم محمد جراح است كه يك باب از كتاب خود به نام ذخيرهء كامله را به بحث دربارهء بيخ چينى اختصاص داده است . حكيم محمد با وجود آن كه به تعريف و تمجيد از خواص چند جانبهء اين دارو پرداخته جراحان را از به كار بردن آن در عمليات جراحى برحذر داشته و اضافه مىنمايد كه اگر جائى در بدن كسى ورم داشته باشد ، اعم از اينكه در صورت ، گردن و يا يكى از اعضاى داخلى باشد ، و و لو اين كه اين ورم بسيار ناچيز و جزئى باشد بايد از مصرف چوب چينى خوددارى شود چه در غير اين صورت اين شخص به شدت بيمار شده و حتى ممكن است جان خود را از دست بدهد و اگر در مدتى كه شخص در حال مصرف چوب چينى است محلى از بدن وى ورم كرد بايد مصرف اين ماده را فورا متوقف سازد ، اما جاى تعجب است كه مىبينيم او اورام سرطانى زهدان را نه تنها از اين دستور مستثنا ساخته است ، بلكه مصرف چوب چينى را براى درمان آن مفيد هم دانسته است . به نظر من نويسنده در اين مورد تحت تاثير نظريهء عماد الدين قرار گرفته است ، او مىگويد كه چوب چينى در نقاط گرم و مناطقى كه خرما مىرويد نبايد مصرف شود و بالاخره در آخرين موردى كه به كار بردن اين گياه را منع كرده چنين نوشته است : « هر طبيب و يا جراحى كه چوب چينى را تجويز مىكند بايد قبل از انجام اين كار از درگاه خداوند متعال طلب مغفرت نمايد زيرا اگر در تشخيص خود دچار اشتباه شود و يا

--> ( 38 ) - با كتاب تحفه المومنين نوشته ميرزا محمد تنكابنى و پسرش ، كه آن را تحفهء سليمانى هم مىنامند اشتباه نشود ( مترجم )